Het Europese plan voor betaalbare woningen: zo wil de EU de woningcrisis een halt toeroepen

Het vinden van een woning tegen een redelijke prijs is voor miljoenen Europeanen een van de grootste kopzorgen geworden. En de cijfers bevestigen dit: de Europese Commissie erkent zelf dat het kopen van een huis sinds 2013 al meer dan 60 % duurder is geworden en het huren ongeveer 20 % duurder, met nog sterkere stijgingen in bepaalde steden.

Het probleem betreft niet alleen de prijzen, maar ook het gebrek aan beschikbare woningen. Sociale woningbouw beslaat amper 6 % tot 7 % van het totale Europese woningbestand, terwijl, paradoxaal genoeg, bijna 20 % van de woningen leegstaat. Daar komt nog eens de opmars van toeristische kortetermijnverhuur bij, die tussen 2018 en 2024 met 93 % is gestegen.

Gezien dit beeld heeft Brussel besloten in te grijpen en het Europees plan voor betaalbare woningen gelanceerd. Het doel is tweeledig: enerzijds het stimuleren van de bouw van betaalbare, duurzame en kwalitatief hoogwaardige woningen; anderzijds het geven van meer instrumenten aan de lidstaten en de regionale en lokale overheden om hun eigen huisvestingsproblemen aan te pakken.

Meer bouwen en met minder bureaucratie

Een van de belangrijkste pijlers van het plan is simpelweg meer bouwen. Volgens berekeningen van de Commissie zou Europa jaarlijks meer dan twee miljoen woningen moeten bouwen om aan de huidige vraag te voldoen, wat neerkomt op zo’n 650.000 extra woningen per jaar en een investering van bijna 153.000 miljoen euro per jaar. Cijfers die een idee geven van de werkelijke omvang van het probleem.

Om deze doelstellingen dichterbij te brengen, heeft de Commissie een Europese strategie voor woningbouw opgesteld, bedoeld om de sector productiever en concurrerender te maken en de invoering van nieuwe materialen en bouwsystemen te vergemakkelijken.

Ook wordt overwogen om een groot deel van de bureaucratie die nieuwe projecten momenteel vertraagt, te verminderen: het stedenbouwkundige proces en de vergunningverlening moeten worden gestroomlijnd en gedigitaliseerd, en de administratieve lasten die de Europese regelgeving met zich meebrengt, moeten worden teruggedrongen.

Toeristische verhuur onder de loep

Een van de punten die in toeristische gebieden de meeste belangstelling zal wekken, is dat de Commissie expliciet aandacht besteedt aan kortetermijnverhuur.

Brussel erkent wat in veel bestemmingen al lang bekend is: in steden en toeristische gebieden maken de hoge kosten van huisvesting het voor de lokale bevolking erg moeilijk om tegen een redelijke prijs een woning te vinden.

Daarom komt er in 2026 een nieuwe wet inzake betaalbare huisvesting, die nationale, regionale en lokale overheden concrete instrumenten moet bieden om kortetermijnverhuur aan te pakken in gebieden waar de druk op de woningmarkt het grootst is.

Voorlopig is de Commissie echter nog niet in detail getreden: ze zegt niet welke instrumenten dit zullen zijn, noch hoe ver deze toekomstige regelgeving zal reiken. Wat wel al wordt onthuld, is dat het initiatief ook bepaalde speculatieve praktijken moet aanpakken en de hervormingen moet ondersteunen die door de verschillende landen worden doorgevoerd.

Dit is een kwestie die nauwlettend in de gaten moet worden gehouden in gebieden zoals de Balearen, waar toerisme en de woningmarkt zo nauw met elkaar verweven zijn dat de toegang tot huisvesting al jaren een van de grootste problemen is voor degenen die er het hele jaar door wonen.

Meer geld op tafel

Het plan beperkt zich niet alleen tot wijzigingen in de regelgeving. Een ander belangrijk onderdeel is het verkrijgen van meer financiering voor sociale en betaalbare huisvesting.

Daartoe wil de Commissie een pan-Europees investeringsplatform voor huisvesting opzetten, dat zowel publieke als private middelen kan mobiliseren. Daarnaast stelt zij voor de Europese regels inzake staatssteun te vereenvoudigen, zodat het gemakkelijker wordt om overheidsgeld aan dit soort projecten te besteden.

Alleen al binnen het huidige begrotingskader voor 2021-2027 heeft de EU al meer dan 43.000 miljoen euro voor huisvesting vrijgemaakt, waaraan in 2026 en 2027 nog eens 10.000 miljoen euro zal worden toegevoegd. De aan het project verbonden financiële instellingen schatten dat er tot 2029 ongeveer 375.000 miljoen euro zou kunnen worden vrijgemaakt.

Ook de Europese Investeringsbank zal een sleutelrol spelen: zij is van plan om de komende drie jaar meer dan 75.000 miljoen euro uit te trekken voor projecten op het gebied van huisvesting en energie-efficiëntie.

Jongeren en andere kwetsbare groepen staan centraal in het plan

De Commissie besteedt bijzondere aandacht aan de groepen die het moeilijkst toegang hebben tot huisvesting: jongeren, studenten, stagiaires en essentiële werknemers die het zich vaak niet eens kunnen veroorloven om in de buurt van hun werk te wonen.

Een van de aangekondigde maatregelen is, bij wijze van proef, een garantiesysteem dat de noodzaak om een borgsom te betalen voor bepaalde woningen zou verminderen of zelfs helemaal zou wegwerken.

Er zijn ook maatregelen aangekondigd om dakloosheid en uitsluiting op de woningmarkt te voorkomen, samen met maatregelen om de energie-efficiëntie van gebouwen te verbeteren en de last van de elektriciteits- en gasrekening voor huishoudens te verlichten.

En wat nu?

Veel van deze maatregelen moeten nog worden uitgewerkt, maar het plan maakt één ding duidelijk: huisvesting speelt al een belangrijke rol op de Europese agenda, en die wordt steeds groter.

De EU zal de lidstaten niet vervangen in hun huisvestingsbeleid, maar kan wel invloed uitoefenen op aspecten die uiteindelijk rechtstreeks van invloed zijn op dat beleid: financiering, overheidssteun, bouw, energie-efficiëntie of regulering van de interne markt.

In 2026 staat ook de eerste top van staatshoofden en regeringsleiders van de EU gepland die uitsluitend aan huisvesting is gewijd, naast de lancering van een nieuwe Europese Huisvestingsalliantie, waaraan steden, regio’s, lidstaten, Europese instellingen en vertegenwoordigers van de sector zullen deelnemen.

De komende maanden zal er nauwlettend in de gaten moeten worden gehouden hoe de toekomstige wet inzake betaalbare huisvesting zich ontwikkelt en, bovenal, welke maatregelen er uiteindelijk worden voorgesteld met betrekking tot kortetermijnhuur. De reikwijdte daarvan kan met name doorslaggevend zijn voor gebieden zoals de Balearen, waar de toeristische druk al jaren samengaat met ernstige moeilijkheden bij het vinden van een woning.

Bij ILLESLEX volgen we de ontwikkelingen in de regelgeving die van invloed zijn op de vastgoed- en toerismemarkt van de Balearen op de voet. De toekomstige Europese regelgeving inzake betaalbare huisvesting en kortetermijnverhuur kan de komende maanden belangrijke veranderingen met zich meebrengen voor eigenaren, investeerders, projectontwikkelaars en touroperators.

Ons team biedt uitgebreide adviesdiensten op het gebied van vastgoed-, stedenbouw-, toerisme- en regelgevingsrecht, waarbij we anticiperen op de juridische gevolgen van wetswijzigingen en onze cliënten begeleiden bij het nemen van strategische beslissingen.

Als u wilt analyseren hoe deze maatregelen van invloed kunnen zijn op uw onroerend goed, investering of project op de Balearen, staat ons team graag tot uw beschikking.